« لو كان الناس يعرفون جملة الحال في فضل الاستنابة ، و جملة الحال في صواب التبيين ، لأعربوا عن كل ما يتلجلج في صدورهم ، و لوجدوا من برد اليقين ما يغنيهم عن المنازعة إلى كل حال سوى حالهم ، و على أن ادراك ذلك كان لا يعدمهم في الأيام القليلة العدة ، و الفكرة القصيرة المدة ، و لكنهم من بني مغمور بالجهل ، و مفتون بالعجب ، و معدول بالهوى من باب التثبت ، و مصروف بسوء العادة عن فضل التعلم . . . » « 1 » ( 1 ) « اگر مردم بطور كامل فضيلت توبه و اظهار ندامت و همچنين راه درست درد دل كردن را مىدانستند هرآينه از آنچه در دلهايشان مىگذشت پرده بر مىداشتند و از نسيم يقين به قدرى برخوردار مىشدند كه از كشمكش بر سر هر حال و احوالى جز حال خويشتن بىنياز مىگشتند ، و به علاوه اين كه توجه به اين مطلب داشتند كه در اين چند روز ناچيز دنيا و انديشهء اين مدّت كوتاه ، باعث تهيدستى ايشان نگردد و ليكن آنان در جهل فرورفته‌اند و به خودبينى فريفته شده و از راه استوار به راه هوا و هوس منحرف گرديده و بجاى فضيلت آموزش ، به عادت ناپسند سرگرم شده‌اند . » ( 2 ) براستى كه اگر انسان در احوال اين دنيا بدقت نظر كند و ژرف بينديشد چنان ايمان راستين بر وجود آفريدگار و مدبرى پيدا كند كه همه چيز در برابر اراده و قضاى او سر تسليم فرود آورده و جز او را نيرو و توانى نيست ، و هيچ گونه شك و ترديدى در آن راه نيابد و چون انسان به چنين ايمانى آراسته شود آرامش يقين را در خود احساس كند و از بسيارى از مشكلات و سختيهايى كه در اين زندگى كوتاه مدت دنيا بر او روآور شود ، آسوده گردد و ليكن كى چنين ايمانى براى او حاصل شود در حالى كه نادانى و فريب خودبينى او را در كام خود فرو برده و

--> ( 1 ) البيان و التّبيين : 1 / 84 ، زهر الآداب : 1 / 102 .